Hyrje

Një Stinë në Ferr është e vetmja vepër që Artur Rembo e ka publikuar vetë dhe vendoset në një periudhë të brengosur të jetës së tij. Ajo u fillua në prill 1873 me kthimin e tij nga Anglia kur lidhja e tij me Pol Vërlenin nisi të bëhej e mërzitshme, dhe u mbarua në gusht pas prishjes së tyre përfundimtare. Ai rrëfen vuajtjet e tij të përafërta me çmendurinë, që e çuan atë në portat e vdekjes, disfata e eksperiencës së tij të poetit vegimtar (Profet, vizionar). Ai flet për zhgënjimet e tij, për dyshimet e tij por edhe për shpresat e tij.
Arturi kthehet në Rosh në prill 1873 dhe në maj i shkruan mikut të tij Ernest Delahe: “[...] Unë shkruaj histori të shkurtra në prozë, titulli i zakonshëm ; libri pagan, ose libri zezak. Është harbut , kafshëror e i padjallëzuar. O pafajësi ! pafajësi, pafajësi, pafa..., mallkim![...] Unë jam llahtarisht i shqetësuar. Asnjë libër, asnjë kabare për mua, asnjë bela në rrugë. Çfarë lemerie ky fshat francez. Fati im varet nga ky libër, për të cilin një gjysmë-duzine historish pikëlluese janë akoma për t’u trilluar. Si t’i shpikësh mizoritë këtu ! Unë nuk të dërgoj histori, ndonëse kam tashmë tre nga ato, kjo kushton sa qimet e kokës ! Më në fund , ja![...]
Fundi i majit, ai takon Verlenin dhe të dy rinisen për Belgjikë pastaj për Angli ku qëndrojnë deri në korrik. Mbas një grindje të ashpër Vërleni me 3 korrik e lë Rembo-në për t’u nisur në Bruksel, me shpresën që më në fund të pajtohet me gruan. Rembo e takon atë atje me datën 8, dhe me 10, kur ai kërkon patjetër të niset për Paris, Verleni shtien mbi të dy herë me revolver. Për këtë veprim ai do të bëjë dy vjet burgim. Sa për Arturin, i plagosur lehtë në kyçin e dorës, ai kthehet në Rosh me 20 korrik, pas disa ditë mjekimesh në spital. Patern Berriko tregon, sipas kujtimeve të gruas së tij Isabel Rembo, i sapo kthyer, pa i’u përgjigjur fjalëve të mirëseardhjes, Arturi plandoset mbi një karrige në një krizë rënkimesh duke përsëritur : “O Vërlen !... Vërlen”. Ai mbaron atë që do të bëhet Një Stinë në Ferr, i mbyllur brenda në një hambar bashkë me dëshpërimin e tij, në vajtime, thumbime, kriza zemërimi e mallkimesh. Arturi siguron nga mamaja e tij një shpërblim për publikimin e librit të tij.
Kjo duke mos marrë vesh asgjë nga leximi i dorëshkrimit e pyeti atë : Çfarë ke dashur të thuash ?. “Unë kam dashur të them atë që ajo thotë, germë për germë dhe në çdo kuptim” i’u përgjegj ai.
Libri u publikua në tetor te tipografi belg Zhak Pot e Sie, dhe Arturi rivendoset në Bruksel për të marrë dorëzimin e kopjeve të autorit. Prej tyre ai ndan mënjanë një kopje kushtuar administratës së burgut Karmet e Vogla për Vërlenin. I dhuron një Delahe-së, një Millot-it, mik tjetër i Sharlëvilit dhe i dërgon 3 ose 4 Forenit për vete (Jean-Louis Forain, 1852, 1931, piktor, desinjator dhe gdhendës francez; kronist satirik i jetës parisiane). Ai kthehet gjithashtu në Paris, por është i paraprirë nga nami i tij dhe përfolja e Brukselit dhe disa nga relacionet e tij të vjetra do t’i rëndojnë mbi kurriz.
I kthyer në Rosh, gjithë krupë, ai djeg në oxhak kopjet e fundit që i mbetën, ndërsa dokumentet dhe skicat, në prani të nënës dhe motrës së tij Isabel. Duke mos pas paguar tipografin, pesëqind kopje të tjera do të gjendeshin në vitin 1901 në magazinën e tipografit, nga Leon Losò, një studiues belg.

Kllapitë I
Virgjëresha idiote
Bashkëshorti i ferrit

Dëgjojmë rrëfimin e një bashkudhëtari të ferrit[1] : “O Bashkëshort hyjnor, Zoti im, mos e refuzoni rrëfimin e më të pikëlluarës prej shërbëtoreve të tua. Jam e humbur. Jam e velur. Jam e ndotur. Çfarë jete!
“Më fal, Zot hyjnor, më fal ! Ah ! Më fal ! Sa lot! [2]. Dhe sa lot akoma në të ardhmen, pres!
“Në të ardhmen, unë do ta njoh Bashkëshortin hyjnor ! Unë kam lindur për t’iu nënshtruar Atij. - Tjetri mund të më godasë tani !
“Tashti, unë jam në fund të botës ! O mikeshat e mia !... jo, kurrë mikeshat e mia...Kurrë kllapi as mundime të këtij lloji Çfarë hajvani!
“Ah ! unë vuaj, ulërij. Vuaj me të vërtetë. Megjithatë, çfarëdo qoftë më është e lejuar, e mbushur me përbuzjen e zëmrave më të neveritshme.
“Në fund të fundit, lidhim këtë besë, mirato të përsëritet ajo njëzet herë të tjera, - po aq e zymtë, po aq e pakuptimtë !

“Unë jam skllavja e Bashkëshortit të ferrit, e atij që ka humbur virgjëreshat e çmendura. Është pikërisht ai demon. Nuk është një vegim, nuk është një fantazmë. Por unë që kam humbur urtësinë, që jam e dënuar dhe e vdekur në botë, - nuk do të vritem ! – Si e përshkruani ju këtë ! Unë nuk di as të flas më. Unë jam në zi, unë kam vënë kujën, unë kam frikë. Pak çlodhje, Zot, me mirësi, ju lutem!
“Unë jam vejushë... – Unë isha vejushë...[3] – posi, unë kam qenë shumë serioze dikur, dhe nuk kam lindur për t’u bërë skelet !...–Ai ishte thuajse një fëmijë... Hijeshitë e tij misterioze më kishin magjepsur. Unë harrova fare detyrën time njerëzore [4] për të ndjekur atë. Çfarë jete! Jeta e vërtetë është mungestare. Ne nuk jemi në botë. Shkoj ku shkon ai, s’bëhet ndryshe. Dhe shpesh ai shpërthen kundër meje, kundër meje, shpirti i mjerë. Demon!- Është një demon, ju e dini, nuk është një njeri.
“Ai thotë : “Unë nuk i dua femrat. Dashuria është për t’u rizbuluar, dihet. Ato pothuaj nuk mund veç të kërkojnë një pozicion të sigurtë. [5] Pozicion me leverdi, zemra e bukuria lihen mënjanë: nuk mbetet veç përbuzja e ftohtë, ushqimi i martesës në ditët tona. Ose, bukur, unë shikuakam femra, me shenjat e lumturisë, nga të cilat, unë do të kisha mundur të bëja bashkëshorte të mira, të përpira para së gjithash nga shtazët e paargasura ashtu si kërcunjtë...”
“Unë e dëgjoj atë që fabrikon prej fëlliqësisë një triumf, prej mizorisë një hir. “Unë jam nga racë e ftohtë: Stërgjyshërit e mij ishin Skandinavë : ata çponin brinjët, pinin gjakun e tyre. - Unë do të bëhem me të prera gjithkund trupit, do të bëhem me tatuazhe, dua të bëhem i lemerishëm si një Mongol : ti do të shikosh, unë do të ulërij nëpër rrugë. [6] Unë dëshiroj të bëhem me të vërtetë një i idiot i tërbuar. Mos më trego kurrë gurë të çmuar, do të kacavirresha e do të përdridhesha mbi qilima. Pasurinë time, unë do ta dëshiroja me njolla gjaku kudo. Kurrë nuk do të punoj... [7] ” Më shumë se një natë, demoni i tij më mbërthente, ne rrokulliseshim, unë luftoja me të ! – Netëve, shpesh, i dehur, ai ngjit afishe rrugëve, ose nëpër shtëpia, për të më tmerruar për vdekje. – ‘Do të më presin më të vërtetë grykën; kjo do të jetë e neveritshme.’ Oh ! ato ditë ku ai dëshiron të ecë me pamjen e krimit!
Herë pas here ai flet, me mënyrën e një dialekti të butë, për vdekjen e cila nxit pendimin, për të mjeruarit që sigurisht ekzistojnë, për punët e mundimshme, për nisjet që coptojnë zemrat. Në skutat, ku ne deheshim, ai qante duke i quajtur ato që na rrethonin, bagëtitë e mjerimit. Ai i ndihmonte të ngriheshin pijanecët në rrugët e errëta. Ai kishte mëshirën e një nëne inatçore për fëmijët e vegjël. - Largohej me mirësinë e vajzave të vogla në katekizëm. - Ai hiqej sikur të ishte i ditshëm në çdo gjë, tregti, art, mjeksi. – Unë e ndiqja atë, është e pashmangshme!
“Unë shikoja të gjithë dekorin nga i cili ai mendërisht qarkohej; roba, çarçafë, bufe: unë i huazova atij armë, një pamje tjetër. Unë shikoja çdo gjë që e habiste atë, ashtu siç do të kishte dashur ta krijonte për veten. Kur ai më dukej të kishte shpirt të mpirë, unë e gjurmoja, unë, në veprime të pazakonshme e të korkolepsura, larg, të mira ose të këqia : Unë isha i sigurtë se nuk kisha hyrë ndonjëherë në botën e tij. Pranë trupit të tij të dashur gjumash, të cilin në orët e natës e kam përgjuar, duke kërkuar pse ai aq dëshironte të arratisej nga realiteti. [8] Asnjë njeri s’pati kurrë një dëshirë të tillë. E dija, - pa u frikësuar për të, - se ai mund të ishte një rrezik serioz në shoqëri. – Ai zotëron ndoshta sekretet për të ndryshuar jetën? Jo - ai nuk bën veç kërkon nga këto gjëra, replikoja unë. Megjithatë dashamirësia e tij është magjepsje, dhe unë jam e burgosura e saj. Asnjë shpirt tjetër nuk do të kishte aq forcë, - forcën e dëshpërimit ! – për ta mbajtur atë, - për të qenë i mbrojtur dhe i tërhequr prej tij. Nga ana tjetër, unë nuk e përfytyroja atë me një shpirt tjetër : shikohet Engjëlli i tij, kurrë Engjëlli i një tjetri, - besoj unë. Isha në shpirtin e tij si në një pallat që e kanë boshatisur për të mos parë një person aq pak fisnik si ty: Kjo është e gjitha. Medet! Unë varesha krejtësisht prej tij. Por çfarë donte të bënte ai me ekzistencën time të murrëtyer e burracake? Ai nuk më bënte më të mirë, nëse nuk më bënte të vdisja! I fyer keqas, unë i thosha ndonjëherë : “Unë të kuptoj.” Ai ngrinte supet.
“Kështu, duke m’u rigjallëruar tortura ime pareshtur, duke më bërë më të humbur në sytë e tij, - si në të gjithë sytë që do kishin dashur të më fiksonin, nëse unë s’qeshë ndëshkuar përgjithmonë me harrimin e të gjithëve ! - unë kisha gjithnjë e më shumë uri për mirësinë e tij. Me përkëdheljet e përqafimet e tij miqësore, ishte një qiell i sigurtë, një qiell gri, ku unë hyja, e ku unë do kisha dashur të harrohesha, i mjerë, i shurdhër, pagojë, i verbër. Tashmë këtë po e bëja zakon. Shikoja veten dhe atë si dy fëmijë të mbarë,[9] të lirë që shëtisnin në Parajsën e trishtimit. Ne ishim në harmoni. Shumë të mallëngjyer ne punonim sëbashku. Por, pas një përkëdhelje therëse, ai thoshte : “Kështu do të duket e çuditshme, kur unë nuk do të jem më këtu, ajo që ti ke kaluar. Kur nuk do të kesh më krahët e mij nën qafën tënde, as zemrën time për t’u çlodhur aty, as këtë gojë mbi sytë e tu. Sepse lipset që unë të iki prej këtu, shumë larg, një ditë. Për më tepër me këtë duhet të ndihmoj ca të tjerët: kjo është detyra ime. Edhe pse kjo mos të jetë fare joshëse..., shpirt i shtrenjtë ...’ Në çast unë parandjeva, i larguar, viktimë e kapardisjes, i lëshuar në errësirën më të kobshme : vdekjen. E bëja atë të më premtonte se nuk do të më braktiste. E bëri të paktën njëzet herë, këtë premtim të dashuri. Kjo ishte po aq e përciptë sa ajo kur më thoshte : “Unë të kuptoj.”
“Ah! unë s’kam pasur kurrë xhelozi për të. Ai nuk do të më braktisë kurrë, besoj. Çdo të bëhet ? Ai nuk ka një dije.[10] Ai nuk do të punojë kurrë. Ai dëshiron të jetojë i përhënët. Vetëm, mirësia e tij e shpirtbutësia e tij a do mund t’i japim të drejtën në botën reale atij ? Herë, herë, unë harroj poshtërimin ku kam rënë : ai do të më bëjë të fortë, ne do të udhëtojmë, ne do të gjuajmë në shkretëtira, ne do të flejmë mbi kalldrëmet e qyteteve të panjohur, shkel-e-shko, lirshëm. Ose unë do të zgjohem, dhe kodet, zakonet do të kenë ndryshuar, - falë fuqisë së tij magjike, - bota duke mbetur e njëjta, do më lejë në dëshirat, ëndjet, moskokëçarjet e mia. Oh ! jeta e aventurave që ekziston në librat e fëmijëve, për të më shpërblyer, unë kam vuajtur aq shumë, do ma japësh ti atë ? Ai nuk mund. Unë e shpërfill idealin e tij. Ai më ka thënë për të pasur pendime, shpresë: kjo nuk duhet të më mbikëqyrë. Flet ai me Zotin? Ndoshta unë do duhej t’i adresohesha Zotit. Unë jam në fund të humnerës, dhe nuk di më të lutem.
“Nëse më fliste për brengat e tij, - do t’i kuptoja unë ato më shumë se talljet e tij? Ai më sulmon, kalon orë për të më bërë të turpërohem për gjithë atë që ka mundur të më dëmtojë përpara njerëzve, dhe më neverit nëse unë qaj.
“- Ti e shikon këtë djalosh elegant, duke hyrë në shtëpinë e bukur e të qetë : ai quhet Dyval, Dyfur, Armand,, Moris, ku ta di unë?
Një grua i është përkushtuar dashurisë së këtij idioti të mbrapshtë : ajo ka vdekur, është sigurisht një shenjtore në qiell, tani. Ti do të më bësh të vdes ashtu si ai ka bërë të vdesë atë femër. Është fati ynë që na bie ne, zemrave të mëshirshme...” I mjeri unë! Kishte ditë ku të gjithë njerëzit që lëviznin i dukeshin atij lojëra të kllapive absurde! Ai qeshte frikshëm, gjatë. – Pastaj, ai rifitonte sjelljet e tij të nënës së re, të motrës së dashur. Nëse ai ishte më pak i egër, do të ishim të shpëtuar! Por ëmbëlsia e tij është gjëmëmadhe. Unë i jam nënshtruar atij. – Ah unë jam e çmendur !
“Një ditë ndoshta ai do të zhduket mrekullisht ; por duhet që unë të di, nëse ai do të ngjitet në një qiell, që unë të shikoj pak “assomption” të mikut tim të vogël.
Dyshe komike !

Shënime:
[1] Në këtë tekst kemi një zhvendosje mitike të kompleksit dhe raportit satanik që bashkonte R. ( bashkëshorti i ferrit ) dhe Vërlenin (virgjëresha idiote) e që na jep këtu një përmasë të saktë të dobësisë patologjike të Vërlenit, të gjendjes së tij të varësisë nga ky adoleshent diabolik, të përçmimit të R. për bashkudhëtarin e tij të ferrit, të dhunës së tërbuar të sharjeve të tyre e të butësisë së ngazëllyer të pajtimeve të tyre.
[2] Sa lot...: Virgjëresha idiote shpreson se lotët e saj në të ardhmen s’do të derdhen për të dashurin e saj të ferrit por për pendimin dhe brejtjet e ndërgjegjes.
[3] Aluzion për ndarjen e Vërlenit nga gruaja.
[4] detyrën time njerëzore: ardhja e R. shkatërroi bërthamën familjare të Vërlenit, që harroi çdo detyrë babai e burri.
[5] një pozicion të sigurt: aluzion i përçmimit të tij për femrat.
[6] E dimë si Rembo ndjente të rridhte në venat e tij gjaku barbar i Galëve (lexo Gjaku i keq)
[7] Kurrë nuk do të punoj: R. Ka manifestuar shumë herë në veprën e tij përçmimin e thellë që ushqente kundrejt punës.
[8] Të arratisej nga realiteti: ishte fundi që R. vazhdonte me tentativën e tij të “tejpamësit” si ajo (për të ndryshuar jetën) që e gjejmë pas disa rreshtash.
[9] Dy fëmijë të mirë: ëndërra e dëlirësisë së humbur mundonte si R., ashtu edhe Vërlenin.
[10] Ai nuk ka një dije: R. mbështetej gjithmonë te Vërleni që të futej në botën letrare parisiane.

Dikur
Dikur, nëse më kujtohet mirë, jeta ime ishte një gosti ku hapeshin gjithë zemrat, ku derdheshin gjithë verërat.

Një mbrëmje, e ula Bukurinë mbi gjunjët e mi. - E gjeta atë të hidhur. - Dhe e fyeva atë. Isha armatosur kundër arësyes. Kisha krisur me vrap. O magjistarë, o mjerim, o ligësi, Juve ju besua thesari im ! Ia dola mbanë që të bëja të errësohetnë shpirtin tim gjithë shpresa njerëzore. Përmbi çdo gëzim për ta mbytur atë unë sajova brofjen e shurdhët të shtazës gjakatare. Unë kam thirrur xhelatët për, duke vdekur, për të tërhequr dorezën e pushkëve të tyre. Kam thirruar mallkimet, që të më zënë frymën me rërë, me gjak. Fatkeqësia ka qenë zoti im. Unë jam shtrirë në baltë. Jam tharë në ajrin e krimit. Kam kurdisur goxha rrengje deri në marrëzi. Dhe pranvera më ka sjellë qeshje të neveritshme idioti.

Mirpo, gjithë kohët e fundit i gjendur në çastin e bërjes së krrok-krrok-ut të fundit ! Unë kam ëndërruar të rigjej çelsin e banketit të vjetër, ku do të rifitoja ndoshta oreksin. Shpirtbutësia është ky çelës. - Ky frymëzim provon që unë kam ëndërruar!

“Ti do të mbetesh hienë, etj...” gulçon demoni që më kurorëzoi me lulëkuqet aq tërheqëse.
“Fito vdekjen me të gjithë orekset e tua, dhe egoizmin tënd e me gjithë mëkatet e mëdha.”
Ah! kam rrokur shumë prej tyre : - Por, i dashur Satan, unë ju përgjërohem, një ninëz më pak të mërzitur ! dhe duke pritur me vonesë ca ligështi të papërfillshme, juve që pëlqeni mungesën e aftësive përshkruese ose udhëzuese, unë do t’ju heq nga ca fletë të lemerishme të bllokut tim të mallkuar.

E pamundura

Ah! kjo jete e fëmijërisë sime, rruga e madhe gjithë kohën, i kthjellët në mënyrë magjike, më i çinteresuar se më i vërteti i lypsave, krenar për të mos pas as atdhe, as miq, çfarë gomarllëku ishte. - Dhe unë e konstatoj këtë ekzaktësisht !

Unë kam pasur arësye për të përçmuar këto bablokë që nuk do të humbisnin rastin e një ledhatimi, parazitë të pastërtisë e të shëndetit të femrave tona, sot që ato janë aq pak në një mëndje me ne. Unë kam pasur arësye në të gjitha përçmimet e mija: meqë unë shpëtoj!

Unë shpëtoj!

Jam i qartë.

Dje përsëri, unë psherëtija : "Qiell ! jemi aq të mallkuar këtu poshtë ! Unë, unë kam kaq shumë kohë tashmë në grupin e tyre ! Unë i njoh të gjithë ata. Ne përshëndetemi vazhdimisht; ne rebelohemi, neveritim njëri tjetrin. Mëshirimin e kemi të mugët. Por ne jemi të qytetëruar; marrëdhëniet tona me botën janë shumë të volitshme". Është kjo e habitshme ? Bota ! tregtarët, leshkot ! - Ne nuk jemi të çnderuar. - Por të zgjedhurit, si do të na pranojnë ata ne? Mirpo ka njerëz grindavecë e plot gaz, të zgjedhur të rremë, aq sa na duhet burrëri ose butësi për t'iu afruar atyre. Këto janë të vetmit të zgjedhur. Këta nuk janë lajkatarë !

Duke e gjetur veten me dy grosh mend - kjo shkon fët-e-fët ! - unë vërej se andrallat e mia vijnë për mos të më ekspozuar aq të parakohshëm nga ç'jemi ne në Perëndim. Moçalet perëndimore! Jo se unë ta imagjinoj dritën të shfytyruar, figurën të rraskapitur, lëvizjen të drobitur...Mirë ! Ja që shpirti im dëshiron pa tjetër të marrë përsipër çdo zhvillim të egër që ka mbajtur shpirti që prej fundit të Lindjes...I kërkon ato, shpirti im !

Dy groshët e mendjes kanë sosur ! Shpirti është autoritet, Ai kërkon që unë të jem në Perëndim. Do të duhej ta bëja atë të heshtë për të vendosur siç do më pëlqente mua.

Unë i bëja lanet palmat e martirve, rrezet e artit, fodullëkun e shpikësve, vrullin e grabitësve; unë rikthehesha në Lindje dhe në urtësinë fillestare e të përjetëshme. - Duket se kjo është një ëndërr përtacie vulgare !

Megjithatë, unë nuk mendoja aspak për kënaqësinë e arratisjes nga andrallat e kohës. unë nuk kisha parasysh mençurinë surrogate të Kuranit. - Por nuk ka një torturë të vërtetë në atë që, qysh nga kjo shpallje e dijes, kristianizmit, njeriu tallet, provon faktet, fryhet nga kënaqësia për të përsëritur këto prova, dhe nuk pa se në ç'mënyrë e gjithë kjo? Torturë të mprehtë, të marrë; burim i përçartjeve të mia shpirtërore. Natyra do të mërzitej, ndoshta ! Këshilli i Prud'homme ka lindur me Krishtin.

A nuk vjen kjo ngaqë ne lëvrojmë mjegullën? Ne hamë ethet me zarzavatet tona të qullëta. Dhe dehjen! dhe marihuanën! dhe verbërinë! dhe devotshmëritë! - E gjithë kjo a është mjaft larg nga mendimi dhe mençuria e Lindjes, atdheu i hershëm ? Përse një botë moderne, nëse të njëjtët helme shpiken!

Njerëzit e Kishës do të thonë: Kjo kuptohet. Por ju doni të flisni për Edenin. Asgjë për ju në historinë e popujve të lindjes, - Kjo është e vërtetë; Unë mendoja për Edenin! Çfarë është kjo për ëndërrën time, kjo dlirësi e racave të lashta!

Filozofët: Bota s'ka moshë. Njerëzimi lëviz, me thjeshtësi. Ju jeni në Perëndim, por i lirë të jetojë në Lindjen tuaj, ndonjë i moshuar që ju ta falimentoni, - e për të rrojtur mirë aty. Mos të jini një i mundur. Filozofë, ju jeni për Perëndimin tuaj.

Shpirti, im hap sytë. Jo vendime për shpëtim të dhunshëm. Stërvitu ! - Ah ! Shkenca nuk ecën aq shpejt për ne !

-Por unë ve re që shpirti im po fle.

Nëse ai do të ishte gjithmonë si duhet syçelur që prej këtij çasti, ne do ishim shpejt tek e vërteta, që ndoshta na rrethon me engjëjt e saj që dënesin !... – Nëse ai do të kishte qenë syçelur deri në këtë çast, prej kësaj unë s'do kisha hequr dorë nga instinktet e helmuara, në kohërat që s'mbahen mend !... Nëse ai gjithmonë kishte qenë syçelur si duhet, unë do të udhëtoja plot maturi !...

O dlirësi ! dlirësi !

Është ky çast zgjimi që më ka dhënë vegimin e dlirësisë ! - Nëpërmjet shpirtit shkohet te Zoti !

Fatkeqësi pikëlluese !

Lamtumirë
Vjeshtë, tashmë ! - Por pse të vajtosh një diell të përjetshëm, nëse jemi të përfshirë në zbulimin e ndriçimit hyjnor, larg njerëzve që vdesin stinëve.

Vjeshtë. Anija jonë që ngrihet në mugëtirën e heshtur rrotullohet drejt portit të ankthit, qyteti i bujshëm me qiellin plot njolla zjarri e balte. Ah ! zhele të kalbura, bukë e lagur nga shiu, dehje, mijra dashuri që më kanë torturuar ! Ajo s'do t'i japë fund pra aspak kësaj mbretëreshe të kobshme të miliona shpirtrave e trupave të vdekur që do të gjykohen !

Unë e përfytyroj lëkurën të çarë nga balta e nga fatkeqësia, krimba gjithë push e sqetulla dhe akoma, veç kësaj, krimba të mëdhej në zemër, shpalosur midis të panjohurish pa moshë, gjithmonë të rinj, pa ndjesi... Unë do të kisha vdekur aty... përjetim i lemerishëm ! E mallkoj mjerimin.

Unë druaj dimrin sepse është stina e rehatisë!

Nganjëherë unë shikoj në qiell plazhe pa fund mbuluar nga popuj të bardhë të gëzuar. Një vaporr i madh ari, lart meje, tund flamurët shumëngjyrësh nën flladin e mëngjesit. Kam krijuar të gjitha festat, të gjitha ngadhënjimet, të gjitha dramat. Kam provuar të shpik lule të reja, yje të rinj, trupa të rinj, gjuhë të reja. Kam besuar të kap pushtetet e padukshëm. Pra! Unë duhet të gropos përfytyrimin tim e kujtimet e mija!

Një lavdi e shkëlqyer artisti dhe tregimtari gjaknxehtë !

Unë ! unë që i kam thënë vetes magjistar a engjëll, i çveshur nga çdo moral, unë jam bërë baltë, me një detyrë për të rrëmuar, dhe realiteti maja-maja për t'u rrokur! I pagdhendur!

Jam mashtruar? mëshirimi do të ishte motra e vdekjes, për mua ?

Në fund të fundit, unë do të kërkoja ndjesë për të ushqyerit me gënjeshtra. E hajt. Ndonëse pa një dorë mike ! e ku të marrësh ngushëllim ?

Po ora e re është të paktën shumë torturuese.

Sepse unë mund të them që fitorja më është e padiskutueshme: kërcëllimat e dhëmbëve, fishkëllimat e zjarrit, psherëtimat kutërbuese zbuten.

Të gjitha kujtimet e neveritshme fshihen. Pendimet e mija të fundit zhduken, - zilitë për parazitët, kusarët, miqtë e vdekjes, të pashlyerat e çdo lloji. - Të dreqosurit, nëse unë hakmerresha !

Duhet të jesh tërësisht modern.

Pa himne: me hap fitimtar. Ruaj natën ! gjaku i etur nxjerr tym mbi fytyrën time e unë s'kam asgjë pas meje, veç këtij shkorreti të frikshëm !... Beteja shpirtërore është po aq shtazore sa dhe beteja njerëzore; por këndvështrimi i drejtësisë është privilegji i Zotit vetëm.

Megjithatë kjo është vigjilja. Marrim çdo fluks energjije dhe shpirtmirësie të vërtetë. Dhe në agim, të armatosur me një këmbëngulje të zjarrtë, do hyjmë në qytetet madhështore.

Çfarë flisja unë për dorë mike ! Një epërsi e këndshme, për këtë mund të qesh me dashuritë e vjetra mashtruese, e të fshikulloj me turp këto çifte mburravecësh, - unë kam parë ferrin e femrave këtu; e do të ishte e mundur për mua që të zotëroja të vërtetën e një shpirti dhe një trupi.

Vetëtimë
Puna njerëzore ! është flakë që ndriçon greminën time kohë më kohë.
“Asgjë nuk është kotësi ; në shkencë, përpara pra !” thërret Ekleziasti modern, domethënë njerëzia, dokushdo-ja. E prapëseprapë kufomat e të ndyrëve lëshohen mbi zemrat e të tjerëve... Ah ! pak shpejt ; atje, përtej natës, këto fitime, të nesërme, të përjetshme... i shpëtojmë ne ato?...

Ç’mund të bëj unë aty? Unë e njoh punën ; e shkenca është shumë e avashtë. Çfarë vrapi bën dëshira e drita sa gjëmon... e shikoj mirë. Është tepër e dukshme, dhe bën shumë nxehtë ; mua do më heqin qafe. Unë kam biznesin tim, për këtë do jem krenar si shumica, duke e lënë mënjanë.

Jeta ime është copë e çikë. Të shkojmë ! të shtiremi, të rrimë, o mëshirë ! Ne jetojmë duke u dëfryer, duke ëndërruar dashuritë përçudnuara dhe universet e frikshme, duke u ankuar e duke sharë pamjet e botës, akrobatin, lypsarin, artistin, kusarin, - klerikun ! Në shtratin tim të spitalit, aroma e rrëshirës më është kthyer aq e fortë ; rojtar parfumesh të shenjta, rrëfyes, martir...

Njoh këtu edukimin tim të fëlliqur të fëmijërisë. Pastaj çfarë !... Jam njëzet vjeç, nëse të tjerët janë njëzet vjeç...

Jo ! jo ! Këtë çast unë ngrihem kundër vdekjes ! Puna duket shumë e lehtë për fudullëkun tim : tradhtia ime ndaj botës do të qe një torturë shumë e shkurtër. Në çastin e fundit unë do të mësyja në të djathtë, në të majtë...
Atëherë, - oh ! – i gjori shpirti im i shtrenjtë, përjetësia nuk do të fishkej për ne !

Mëngjesi
Nuk pata unë një herë një rini të bukur, heroike, përrallore, për të shkruar mbi gjethe të arta, - shumë udhë ! Prej çfarë prapësie, prej çfarë gabimi, kam merituar ligështinë time të tashme? Ju që mendoni se kafshët lëshojnë dënesa hidhërimi, të sëmurët dëshpërohen, të vdekurit ëndërrojnë mundime, përpiquni të rrëfeni rrëzimin time e gjumin tim. Unë për vete, nuk mund të qartësoj përveçse lypsarin me “Pater dhe Ave Maria ” e tij të pandërprerë. Nuk di të flas më !

Megjithatë, sot, unë besoj se ka përfunduar lidhja ime me ferrin. Ishte ferr i vërtetë ; I vjetri, ai të cilit biri i njeriut i hapi portat.

E njëjta shkretëtirë, në të njëjtën natë, gjithmonë sytë e mijë të lodhur hapen në yllin e argjendtë, pa pasur mall për Mbretërit e jetës, tre magjistarët, zemrën, shpirtin, intelektin.
Kur do shkojmë ne, përtej ranishtave e maleve, për të përshëndetur fillimin e punës së re, urtësinë e re, arratinë e tiranëve dhe demonëve, fundin e paragjykimit, për të adhuruar - të hershmet ! – Krishtlindjen mbi tokë !

Këngën e qiejve, parakalimin e popujve ! Skllevërit nuk e mallkojnë jetën.